Giftenaftrek werkt niet optimaal maar goed alternatief ontbreekt

februari 2017

Eind januari 2017 is een evaluatieonderzoek naar de giftenaftrek gepubliceerd. Het onderzoek is in opdracht van de staatssecretaris van Financiën uitgevoerd. De voornaamste conclusie is dat de giftenaftrek zeker niet optimaal werkt maar dat een goed alternatief ontbreekt. Bovendien zijn beleidscontinuïteit en beleidsconsistentie op dit vlak van groot belang voor de regeling en betrokken sectoren.

Doelgroep

Zowel in de inkomstenbelasting als de vennootschapsbelasting bestaat er een fiscale regeling omtrent giften. Deze regelingen bieden de gever de mogelijkheid om de gedane gift (deels) in mindering te brengen op zijn inkomen of de belastbare winst. Uit het onderzoek blijkt dat burgers op jaarbasis zo’n € 2 miljard direct aan goede doelen schenken. Indirect, bijvoorbeeld via loterijen en nalatenschappen, is dat nog eens € 700 miljoen. Voor bedrijven geldt dat zij ongeveer € 1,3 miljard op jaarbasis vrijwillig schenken aan goede doelen. Het jaarlijks budgettair beslag van beide regelingen bedraagt € 335 miljoen. Het overgrote deel daarvan ziet op de giftenaftrek in de inkomstenbelasting (€ 330 miljoen).

Beoordeling

Uit het onderzoek blijkt dat de giftenaftrek niet altijd goed en doeltreffend verloopt. Zo is de giftenaftrek budgettair niet doelmatig. Het budgettaire beslag van de giftenaftrek ligt een ordegrootte twee tot drie hoger dan de mate waarin de giftenaftrek de giften verhoogt. Daarnaast zijn er sterke aanwijzingen dat een deel van de giftenaftrek niet correct opgevoerd en toegekend is. Er komen veel fouten voor en bovendien wordt door belastingplichtigen en ‘facilitators’ actief gefraudeerd. De onderzoekers verwoorden dit als volgt: “Bedoeld en onbedoeld geven belastingplichtigen vaak onjuiste bedragen op in de aangifte. Door de gebrekkige informatiepositie over de giftenaftrek is effectief toezicht houden op deze regeling lastig en daardoor zeer tijdrovend.” In de aangiften wordt de aftrek gemiddeld vaak foutief ingevuld. Dit is het gevolg van de grote rol die de belastingplichtige zelf heeft bij het invullen van de giftenaftrek en de onduidelijkheid bij de belastingplichtigen over de verschillen tussen de categorieën giften.

Toekomst

De onderzoekers geven in het rapport een drietal alternatieven voor de giftenaftrek: vervanging door een directe subsidie, vervanging door matching, en afschaffing van de giftenaftrek op grond van een gebrek aan doelmatigheid. Deze alternatieven zijn echter ook niet optimaal en kennen alle hun eigen nadelen. De onderzoekers vinden het dan ook lastig te voorspellen in welke mate een beleidswijziging in dit dossier zal leiden tot ander geefgedrag en meer doelmatigheid. Wel stellen de onderzoekers dat onzekerheid niet in het belang is van de ontvangende instellingen. Beleidscontinuïteit en beleidsconsistentie op lange termijn van de regeling hebben volgens de onderzoekers veel waarde.

Commentaar

Dat de giftenaftrek niet optimaal werkt is geen verassing. Zo heeft de Belastingdienst de laatste jaren de gegevensverstrekking flink aangescherpt. Er moet meer informatie worden aangeleverd voordat men aanspraak kan maken op (periodieke) aftrek. Een onderzoek naar de doelmatigheid van de giftenaftrek lijkt een goede zaak. Allereerst omdat particuliere giften in toenemende mate van belang zijn voor goede doelen. De zich terugtrekkende overheid verwacht dat de (vermogende) burger haar plaats inneemt. Daarnaast bleek recent dat van zes op de tien fiscale regelingen het effect en de kosten niet bekend is. Wil de overheid een efficiënte belastingheffing nastreven dan is inzicht in het effect en de doelmatigheid van fiscale regelingen essentieel. Dit onderzoek verdient zodoende navolging op andere fiscale terreinen.

Het politieke effect van de evaluatie valt overigens nog te bezien. De staatssecretaris heeft aangegeven dat het beantwoorden van de vraag welke beleidsconsequenties aan de uitkomsten van de evaluatie moeten worden verbonden, aan het volgende kabinet is.

Met vriendelijke groet,

H.A. van Duuren

Aan de inhoud van dit nieuwsbericht wordt de uiterste zorg besteed. Wij aanvaarden echter geen enkele aansprakelijkheid voor de onvolledigheid of onjuistheid of de gevolgen daarvan.